De Knipe op de kaart van 1674

Kynhout probeert de Knypster dorpsgenoten op de hoogte te brengen van de geschiedenis van onze streek. Is de toekomst een open boek, ook het verleden geeft niet alles prijs. Toevallig ontdekte ik ‘n een kist een kaart van Friesland van 1674. Direkt is de vraag, hoe dit “oudje” onze omgeving weergeeft. Het blijkt, dat er toen nog niet veel te vermelden was.


Deze kaart werd in 1953 gekocht in een boekenstalletje langs de Seine in Parijs. Hij werd “ten geschenke” gegeven aan de toenmalige direkteur van de Volkshogeschool te Bakkeveen, de heer Henk v. d. Wielen. Deze had een inleiding verzorgd tijdens de algemene vergadering van de Friese Maatschappij van Landbouw te Leeuwarden.

Van dhr.P.J.de Rijke uit Oranjewoud, als deskundige op dit terrein, vernam ik dat de gegevens op de kaart zijn van de kaart van Blauw uit 1630. Het centrum van de cartografie ging destijds van Amsterdam naar Parijs, vandaar dat deze originele kaart van Franse makelij is.

Een vergroot deel (Feito v.d.Wal) wordt hierbij afgedrukt. De plaatsnamen zijn niet altijd correct overgenomen. Ook de afstand tussen de dorpen is niet nauwkeurig. Toch kunnen we niet zeggen, dat de kaart met ‘Me Franse slag” is gemaakt, men wist niet beter. Als privilege mocht de drukker van de Franse koning de gegevens tot 20 jaar na 1674 gebruiken.

Hoewel in 1551 met het graven van de Schoterlandse Compagnonsvaart werd begonnen, staat hij nog niet vermeld. Dat is wet het geval met Oenema, Crack (resp. het oud en nieuwe gemeentehuis) en Herefeen. Ook Nieuw-Brongerga (het huidige De Knipe) staat er op. Ten noorden van de Tjonger loopt richting Brongerga een kleine zijrivier. Zou dit de voorganger van de “oude” Prinsenwijk zijn geweest?

Clooster Mariabos.
Noordelijk van Heerenveen zien we de naam “Steenkerck” en “Clooster Mariabos”. In 1243 werd in Nes bij Akkrum een klooster gesticht door een Duitse ridderorde, die in de kruistochtenperiode geneeskundige hulp verleende. Een dependance, genaamd Steenkerck, werd in 1281 gesticht op 2 km. ten noorden van Luinjeberd in het toenmalige dorpje Katrijk.
We weten, dat in 1525 dit klooster werd verlaten en dat er toen in Luinjeberd, direkt zuid-westelijk van de huidige klokkenstoel, een nieuw klooster werd gebouwd. Dhr. J. Keizer schrijft in “Heerenveen, platteland en vlek” over de stichting van Steenkerk of ook wel Mariënbos. Het is dan ook bijzonder, dat beide namen op de kaart voorkomen. Het klooster is in 1580 opgeheven. Het zorgcentrum Mariënbosch aan de Fok te Heerenveen herinnert nog aan dit klooster.

Op de kaart staan gemeentegrenzen. Het oude 3 gemeenten punt van Aengwirden, Schoterland en Haskerland staat ver van de werkelijkheid, nl. de Oude Koemarkt te Heerenveen.

Namens Kynhout
Durk Zwaagstra.
“De Compagnon” 12-02-2003